بدون امید، اعتراض غایت خود را از دست می‌دهد

 گفت‌وگو با مجتبی قلی‌پور، مترجم کتاب شبکه‌های خشم و امید، نوشته‌ی مانوئل کاستلز

روزبه رحیمی: کتاب سه‌جلدی عصر اطلاعات نوشته‌ی مانوئل کاستلز، جامعه‌شناس اسپانیایی، در سال ۱۳۸۰ به فارسی ترجمه و منتشر شد. این کتاب که برخی آن را «کاپیتال» قرن بیستم می‌دانند، ایرانی‌ها را با یکی از بزرگترین نظریه‌پردازان علم ارتباطات آشنا کرد. این کتاب مورد توجه قرار گرفت و حتا به دعوت انجمن جامعه‌شناسان ایران کاستلز به ایران آمد و سخنرانی کرد.
شبکه‌های خشم و امید (جنبش‌های اجتماعی در عصر اینترنت)، عنوان کتابی است که به‌تازگی از این اندیشمند به فارسی ترجمه و منتشر شده است. کاستلز در این کتاب به تحلیل جنبش‌های اخیر در کشورهای عربی و در اروپا و آمریکا می‌پردازد. این کتاب نسبت به دیگر کتاب‌های کاستلز کم‌حجم‌تر و کمتر آکادمیک است. مجتبی قلی‌پور، مترجم این کتاب، کار‌شناس علوم سیاسی و کار‌شناس ارشد جامعه‌شناسی سیاسی و در حال حاضر دانشجوی سال چهارم مقطع دکتری اندیشه‌ی سیاسی دانشگاه تهران است. کار ترجمه را به‌صورت جدی با مقاله‌ی «حوزه‌ی عمومی جدید» مانوئل کاستلز شروع کرد و تاکنون دو کتاب تئوری شبکه‌ای قدرت و شبکه‌های خشم و امید را از این نویسنده ترجمه کرده است. قلی‌پور همچنین درس‌گفتار‌هایی از مایکل راث باعنوان «مدرنیسم و پست مدرنیسم» ترجمه کرده که چند قسمت آن در سایت فرهنگ امروز منتشر شده است.

ادامه نوشته

گفتمان‌های رقیب در خاورمیانه (6):  اخوان‌المسلمین به‌مثابه‌ی دولت

گروه بین‌الملل برهان/ مجتبی قلی‌پور؛ مصر، در جغرافیای خاورمیانه و جهان اسلام، همواره یک متروپل فکری بوده است. بسیاری از اندیشه‌ها و مکاتب فکری در مصر زاده شده‌اند و از این کشور به سایر نواحی جهان اسلام سرایت کرده‌اند. پیش از این، در مقاله‌ای به گفتمان ناصریسم پرداختیم. گفتمانی که در نیمه‌های قرن بیستم، در واکنش به چپاول خارجی انگلیس و فرانسه و فروماندگی داخلی پا به عرصه‌ی سیاسی مصر گذاشت و توفیقی کم نظیر را از آن خود کرد، اما عمر آن با عمر جمال عبدالناصر گره خورد. در ابتدای دهه‌ی دوم قرن بیست و یکم میلادی، مصر بار دیگر بر سر زبان‌ها افتاد. این کشور ابتدا با الهام از حوادث تونس، یک انقلاب توده ای سرنوشت ساز را تجربه کرد و سپس با تسخیر قدرت توسط جنبش 85 ساله‌ی اخوان، این جنبش برای مدتی توانست بحث‌های فکری گسترده ای در سراسر خاورمیانه و جهان در مورد مدل حکومتی خود به راه اندازد. به نظر می‌رسید اخوان در حال تولید یک گفتمان سیاسی جدید، و یک مدل حکومتی بدیع در خاورمیانه بود که می‌توانست ضمن رقابت با الگوهای سیاسی قدیمی تر، به بسیاری از دوگانگیهای بن بست گون در تئوری‌های سیاسی جهان اسلام خاتمه دهد. اما عمر سیاسی این حکومت بسیار کوتاه بود؛ هرچند ارزش فکری و گفتمانی این تجربه بیشتر از آن بود که با یک شبه کودتای نظامی بتوانیم آن را پایان یافته تلقی کنیم. 

ادامه نوشته

گفتمان های رقیب در خاور میانه (5): گفتمان سعودی-وهابی

 

 

از نخستین دهه‌های قرن بیستم، موجی از نوگرایی و نوخواهی در ترکیب با انقلابی‌گری و تجدیدنظرطلبی، اغلب کشورهای خاورمیانه را درنوردید. چنان‌که در گفتارهای پیشین گفته شد، در ترکیه گفتمان کمالیسم و در ایران پهلویسم راه خود را از جهان عرب جدا کردند و شتابان در راه مدرنیزاسیون و غربی شدن گام نهادند. مشکل عمده‌ی هر دو این کشورها، استبداد داخلی و تحجر سنتی بود که در ترکیه خلافت عثمانی و در ایران استبداد سنتی قاجار، نمایندگان آن بودند. مسئله در برخی کشورهای عربی خاورمیانه چون مصر و سوریه، متفاوت بود. چالش اصلی این کشورها رهایی از چنگ امپریالیسم اروپایی انگلیس و فرانسه بود و چنان‌که دیدیم، در مصر ناصریسم و در سوریه و عراق بعثیسم، که هر دو گفتمان‌هایی عرَب‌گرا، ضدامپریالیستی و سوسیالیست بودند، تبدیل به گفتمان‌هایی هژمونیک شدند. به این ترتیب تا نیمه‌های قرن بیستم، کل خاورمیانه‌ی عربی و غیرعربی کم‌وبیش در تسخیر گفتمان‌های هژمونیک سکولار و مدرنیست درآمده بود. اما در عربستان، تاریخ به شکل دیگری رقم می‌خورد. 

ادامه نوشته

گفتمان های رقیب در خاور میانه (4): ناصریسم

اصطلاح ناصریسم به گفتمان سیاسی سرهنگ جمال عبدالناصر (15 ژانویۀ 1918- 28 سپتامبر 1970) در دوران حکومت او بر مصر بین سالهای 1956 تا 1970 اشاره دارد. ناصریسم را همچنین می‌‌توان با تفسیرهای گوناگون، جنبش ایدئولوژیک، جنبش مدرن‌‌ساز، جنبش اعتراضی علیه امپریالیسم و استعمارگری غربی و یا نوعی جنبش پوپولیستی دانست. در دهه‌‌های 1950 و 1960، ناصریسم بدون تردید نیرومندترین گفتمان سیاسی جهان عرب و شخص جمال عبدالناصر محبوب‌‌ترین و شناخته‌شده‌‌ترین رهبر عربی بود.

ادامه نوشته

گفتمان های رقیب در خاور میانه (3): بعثیسم

 

بعثیسم هم یک گفتمان است، هم جنبش. هم در قالب حزب در آمده است و هم حدود نیم قرن تجربه‌ی حکمرانی سیاسی را در کارنامه‌ی خود دارد. می‌توان آن را به مثابه‌ی هر یک از این موارد مطالعه کرد. اما ما تلاش می‌کنیم در اینجا آن را بیشتر به مثابه‌ی یک گفتمان تحلیل کنیم، گفتمانی که البته گوناگونی‌هایی را در بطن خود پرورده است. 

ادامه نوشته